Irving_w_jednej_osobie_2-671x1024-150x150

Gra ze stereotypami

Recenzje • Luiza Stachura42 komentarze

johnirving-cover

Modny od jakiegoś czasu coming out zaczyna coraz silniej oddziaływać także na artystyczne konstrukcje bohaterów ekshibicjonistów. O ile wątki homoseksualne czy transgenderowe nie są niczym nowym w literaturze, o tyle sposób ich prezentowania ulega zmianie. John Irving, amerykański prozaik i scenarzysta filmowy, swoją najnowszą, bo opublikowaną w maju 2012 roku, powieść W jednej osobie poświęca biseksualiście i jego zmaganiom ze społecznymi uprzedzeniami, w której zamiast zwodzić czytelnika – niebezpiecznie go uwodzi.

Książkę odczy­ty­wać można zarówno jako prze­sła­nie o akcep­ta­cji Innego, jak i zabawę posta­cią pisa­rza

Niewłaściwi ludzie

W jednej osobie to zapis wspomnień 70-letniego pisarza Williama Abbotta. Dokonuje on rekapitulacji swojego dzieciństwa w miasteczku First Sister, relacji z matką i poszukiwań ojca. Przede wszystkim jednak skupia się na dwóch punktach zwrotnych: przebudzeniu seksualnym oraz inicjacji w literaturę – w myśl zasady, że kształtuje nas to, czego pragniemy. Pierwsze rozdziały powieści to nie nostalgiczna i sentymentalna podróż w głąb przeszłości, ale przewrotne, bezwstydne i rozpasane pisanie o seksualnych fantazjach, cielesnych i psychicznych transgresjach oraz wcielaniu się w ambiwalentne postacie. Abbott sam stwierdza: W lekturze, tak jak i w pisaniu, kluczem do odbycia fascynującej podróży jest wiarygodny, a zarazem straszny związek międzyludzki. Bo do czegóż by innego wiedzie namiętność, zwłaszcza gdy ma się niepohamowany pociąg do niewłaściwych ludzi? Przy czym frazę „niewłaściwi ludzie” rozumieć należy szeroko – nie tylko jako osoby tej samej płci.

Teatr Richarda

W miasteczku First Sister funkcjonował amatorski teatr, zaaranżowany przez Norwega namiętnie wystawiającego dramaty Ibsena. Dziadek Williama, Harry, grywał najczęściej role… kobiet. (Pisarz nie odnajduje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy dziadek był transwestytą, czy przebierał się wyłącznie na potrzeby sztuki). Niedługo później, gdy do szkoły przyjęto nowego nauczyciela – późniejszego ojczyma Williama – Richarda Abbotta, w repertuarze zaczął dominować Szekspir (nota bene – literacki pisarz jest jego imiennikiem). Wśród wystawianych dramatów znalazła się Burza, a Williamowi przypadła rola eterycznego i ambiwalentnego Ariela. Muszę podkreślić, że narrator cierpi na dokuczliwą przypadłość: niemożność poprawnego wymówienia pewnych słów związanych (czasami odległymi skojarzeniami) ze sferą seksualną. Szekspirowskie utwory stają się kluczem do zdefiniowania siebie, określenia własnych preferencji. Nie one jednak przesądzają o ukonstytuowaniu się tożsamości i orientacji biseksualnej pisarza.

Richard Abbott pewnego dnia zabrał chłopca do miejskiej biblioteki, gdzie William, oczarowany panną Frost, bibliotekarką, zrozumiał dwie rzeczy: że pociągają go niewłaściwe osoby (zauroczenie panną Frost poprzedziła fascynacja Richardem) oraz że pragnie zostać prozaikiem (może dlatego, iż powieści to też forma przebieranek). O ile ojczym odkrył przed Abbottem świat androgynicznych istot teatralnych, o tyle panna Frost otworzyła mu oczy na literackie przetwarzanie motywu „pociągu do niewłaściwych ludzi”. Innymi słowy, zarówno teatr, jak i literatura odsłoniły tajemniczy, nieznany, a jednak bliski i ekscytujący świat Osób – tych, które permanentnie udają przed nietolerancyjnym społeczeństwem i jedyne ujście znajdują w fikcji, która paradoksalnie staje się dla nich miejscem wolności i autentyzmu, wyrażania siebie i własnych fascynacji erotycznych, ogólnie nieakceptowanych.

Irving_w_jednej_osobie_2-671x1024
john-irving

John Irving to już powoli pisarz-instytucja. Od debiutu w 1968 roku wydał blisko dwadzieścia powieści, a za scenariusz adaptowany do filmu Wbrew regułom dostał Oscara

Maskarada

Warto zwrócić uwagę, że Abbott, gdy opowiada o swojej przeszłości, nie tylko przejmuje rolę reżysera, lecz także wciela się w postać swoistego suflera (w teatrze w First Sister to jego matka podpowiadała aktorom amatorom tekst) i podrzuca słowa duchom przeszłości, które wskrzesza podczas rekonstrukcji czasu utraconego. W dodatku nieustannie komunikuje się z czytelnikiem, wtajemnicza go w tryb powstawania swoich wspomnień, objaśnia i prowadzi labiryntem słów powieści, bo tu jak u Szekspira. Mnóstwo ważnych rzeczy dzieje się za kulisami, docierają do nas tylko sygnały. Odbiorca dowiaduje się prawdy stopniowo, Abbott nie odsłania wszystkich kart od razu, jakby chciał przeciągnąć moment rozkoszy. Nie wypada – poucza – spekulować na temat czyjejś przeszłości; jeśli nie widziałeś na nią dowodów, przeszłość danej osoby stoi pod wielkim znakiem zapytania. I tak nie domknie swoich wspomnień, pozostawiwszy wiele niedopowiedzeń. Można rzec, że W jednej osobie to osobliwa maskarada, w której pisarz przebiera się za wszystkie osoby przedstawienia („osoby” – nie zaś „postacie”, które to słowo najczęściej pojawia się w dramatach).

Utwór Irvinga dzieli się w zasadzie na trzy części. Mocna i dobrze skonstruowana pierwsza odsłona powieści wyraźnie deklasuje opisywane przez Williama Abbotta wojaże po Europie. Wyprawa szlakiem biseksualistów, homoseksualistów, transwestytów i transseksualistów jest dosadna, wyuzdana, perwersyjna, ale i odpychająca. Wszystko oscyluje wokół kolejnych erotycznych ekscesów pisarza, który z upodobaniem opisuje mniej lub bardziej szczegółowo swoje przygody i „lubieżne inklinacje”, a całość okrasza autocytatami. Przesyt i nadmiar prowadzi w pewnym momencie do karykaturalnej – zamiast autentycznej, jak choćby w filmie Jonathana Demme’ego Filadelfia – defilady przez lata 80. XX wieku i epidemię AIDS. Swego rodzaju trzecią część powieści stanowi zamknięcie wielu wątków: stopniowe wygaszanie opowieści o cieniach z przeszłości Abbotta, a otwieranie się na nowe wyzwania pisarza, połączone z kolejnym pokoleniem odważnie prezentującym swoje poglądy. Im bliżej końca utworu, tym częściej pojawiają się opisy śmierci kochanków, partnerów i partnerek seksualnych Williama. Piętrzące się sceny umierania tworzą abstrakcyjny obraz, odrealniają cierpienie, ubierają je w fikcję literacką i sprawiają wrażenie sztampowych quasi-nekrologów.

Wolność wyrażania siebie

W jednej osobie to powieść w powieści – chociaż utwór Irvinga jest literackim manifestem (nie-)tolerancji, to na płaszczyźnie tekstu nie Irving, ale narrator-pisarz, czyli William Abbott, konstruuje literackie wspomnienia i jest twórcą (pozornie autonomicznym). Innymi słowy, książkę odczytywać można zarówno jako przesłanie o akceptacji Innego, jak i zabawę postacią pisarza (ot, chociażby William Abbott urodził się w tym samym roku co Irving). W jednej osobie staje się grą tyleż ze schematami fabularnymi (zwłaszcza autobiografią, Bildungsroman, powieścią obyczajową), ile z kliszami myślenia, kategoryzowania, stereotypowego układania świata. Co ważne, w swoim dziele John Irving rejestruje także panoramę przemian społecznych i obyczajowych w Stanach Zjednoczonych (z lekkim dodatkiem Europy): przejście od jawnego wyparcia i napiętnowania, po względną i oficjalną akceptację ludzi o odmiennych skłonnościach seksualnych. Wreszcie, powieść jest demonstracją w obronie wolności wyrażania i definiowania siebie – bez używania pojęć tak silnie nacechowanych jak „normalność” – którą najlepiej ilustrują słowa jednej z bohaterek: Bądź łaskaw nie przypinać mi etykietki. Nie rób ze mnie kategorii, zanim mnie nie poznasz.

  • http://www.justrepairgaragedoors.co.uk spamming

    I need to to thank you for this excellent read!! I absolutely enjoyed every little bit of it. I have you book marked to check out new stuff you post…

  • http://masajservis.net izmir masaj

    Greetings! Very useful advice in this particular post! It’s the little changes that produce the most important changes. Many thanks for sharing!

  • http://mistercat.com.ua dostavka pizza kiev

    You’re so cool! I do not believe I’ve read anything like this before. So wonderful to find somebody with some genuine thoughts on this subject. Really.. many thanks for starting this up. This site is one thing that’s needed on the internet, someone with some originality!

  • http://masajservis.net masaj

    Very good article. I absolutely appreciate this website. Keep it up!

  • http://www.cherp.dk lån

    I used to be able to find good info from your blog articles.

  • http://dominos.ua/ru/ dostavka pizzi

    Spot on with this write-up, I honestly believe that this amazing site needs a great deal more attention. I’ll probably be returning to see more, thanks for the info!

  • http://www.disabledentrepreneurs.co.uk/members/comma1crate/activity/26151/ buy quality web traffic

    You need to be a part of a contest for one of the best websites online. I’m going to highly recommend this blog!

  • http://www.xiaoyezitansl.com 小叶紫檀木料
  • http://www.sgpropertyportfolio.com sg property

    Hi, i think that i saw you visited my site thus i came to return the favor.Im attempting to find things to improve my website!I suppose its ok to use a few of your ideas!!

  • http://www.instahilem.com/ instagram takipçi hilesi

    This website definitely has all of the information and facts I wanted concerning this subject and didn’t know who to ask.

  • http://www.sgpropertyportfolio.com sg property

    I have been surfing online more than 3 hours today, yet I never found any interesting article like yours. It is pretty worth enough for me. In my view, if all webmasters and bloggers made good content as you did, the web will be a lot more useful than ever before.

  • http://www.easypaydayloans.company cash loan usa

    I’d like to thank you for the efforts you have put in penning this website. I am hoping to view the same high-grade content by you later on as well. In fact, your creative writing abilities has encouraged me to get my own website now

  • http://www.paycheckadvance.company bad credit loans no credit check

    This website really has all of the information and facts I wanted concerning this subject and didn’t know who to ask.

  • http://www.newpropertyreview.com/ new property review

    Youre so cool! I do not believe I have read through something like this before. So nice to find someone with unique thoughts on this issue. Really.. thanks for starting this up. This website is one thing thats needed on the internet, someone with some originality!

  • http://www.paydayloansnobankaccount.company loans on line

    After I originally left a comment I seem to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and from now on every time a comment is added I recieve four emails with the exact same comment. Perhaps there is a way you are able to remove me from that service? Appreciate it!

  • http://www.nofaxpaydayloans.company easy to get loans

    Good info. Lucky me I found your website by accident (stumbleupon). I have book-marked it for later!

  • http://www.fastpaydayloans.company payday loans direct lenders no credit check

    Right here is the right web site for anybody who really wants to understand this topic. You know so much its almost hard to argue with you (not that I personally would want to…HaHa). You definitely put a fresh spin on a subject which has been written about for ages. Great stuff, just excellent!

  • http://www.paydayloancompany.solutions fastcash

    Pretty! This has been an incredibly wonderful post. Many thanks for supplying these details.

  • http://www.marktplaats.nl/z/fietsen-en-brommers/scooters-yamaha.html?categoryId=726 apture his heart and make him love you forever

    Great article! We are linking to this particularly great article on our site. Keep up the great writing.

  • http://www.paydayloansdirectlender.company loan.com

    You are so awesome! I do not think I have read through a single thing like this before. So nice to find another person with genuine thoughts on this subject. Seriously.. thank you for starting this up. This web site is one thing that’s needed on the internet, someone with a bit of originality!

  • http://www.onlinepaydayloansdirectlenders.company get loan online

    Great site you have got here.. It’s difficult to find high quality writing like yours nowadays. I seriously appreciate people like you! Take care!!

  • http://www.paydaycashadvance.company next payday advance

    An outstanding share! I’ve just forwarded this onto a colleague who had been conducting a little homework on this. And he actually bought me breakfast due to the fact that I found it for him… lol. So allow me to reword this…. Thank YOU for the meal!! But yeah, thanks for spending time to talk about this subject here on your site.

  • http://www.propertysales.sg/ propertysales

    Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to more added agreeable from you! However, how could we communicate?

  • http://www.easypaydayloans.company fast cash auto loans

    I blog frequently and I genuinely thank you for your information. This article has really peaked my interest. I will book mark your site and keep checking for new details about once a week. I opted in for your RSS feed too.

  • http://www.paydayloansnobankaccount.company pay day loans no credit check

    Having read this I believed it was very informative. I appreciate you spending some time and effort to put this short article together. I once again find myself spending way too much time both reading and posting comments. But so what, it was still worth it!

  • http://www.sanderstweewielers.nl/scooters/nieuw.html tao of badass review

    Greetings! Very helpful advice in this particular post! It’s the little changes which will make the greatest changes. Thanks for sharing!

  • http://www.nofaxpaydayloans.company american payday loans

    I love it whenever people come together and share thoughts. Great site, stick with it!

  • http://www.fastpaydayloans.company advance cash loans

    This is a topic which is close to my heart… Best wishes! Where are your contact details though?

  • http://www.mantel.com apture his heart and make him love you forever

    Good post. I will be dealing with some of these issues as well..

  • http://www.gailorwallis.com/ raleigh divorce lawyer

    You’ve made some decent points there. I checked on the internet for more info about the issue and found most individuals will go along with your views on this website.

  • http://www.paydaycashadvance.company loans online instant approval

    Howdy! I could have sworn I’ve been to this site before but after browsing through some of the articles I realized it’s new to me. Anyhow, I’m definitely pleased I discovered it and I’ll be bookmarking it and checking back frequently!

  • http://www.extremepeptides.com/thymosin-beta-4-tb500-5mg/ Buy Thymosin Beta 4

    It’s hard to come by knowledgeable people for this subject, however, you sound like you know what you’re talking about! Thanks

  • https://www.goodreads.com/user/show/45180497-fredrick-jepson Las Vegas SEO consultant

    I would like to thank you for the efforts you have put in writing this blog. I am hoping to view the same high-grade content from you in the future as well. In fact, your creative writing abilities has motivated me to get my very own blog now

  • http://www.aftermathcrimescenecleaners.com crime scene cleaner

    Hi there! I just wish to offer you a big thumbs up for the great information you’ve got right here on this post. I’ll be coming back to your website for more soon.

  • http://www.shopneopia.com/ PORN

    Good post. I learn something new and challenging on websites I stumbleupon everyday. It’s always interesting to read articles from other authors and use something from other websites.

  • http://www.extremepeptides.com/thymosin-beta-4-tb500-5mg/ Buy TB-500

    Good site you have got here.. It’s hard to find high-quality writing like yours these days. I seriously appreciate individuals like you! Take care!!

  • https://www.oercommons.org/profile/62359 car accident attorney Maryland

    You are so awesome! I don’t think I have read something like this before. So wonderful to discover somebody with a few original thoughts on this topic. Seriously.. thank you for starting this up. This site is one thing that is needed on the internet, someone with some originality!

  • http://www.paycheckadvance.company payday lender

    After looking over a few of the blog posts on your web site, I really like your technique of writing a blog. I saved as a favorite it to my bookmark site list and will be checking back in the near future. Please check out my website too and let me know what you think.

  • http://www.gailorwallis.com/ raleigh divorce lawyer

    This excellent website truly has all the information I needed about this subject and didn’t know who to ask.

  • http://www.paydayloanconsolidation.company online payday loans direct lenders no credit check

    Howdy! I just would like to give you a big thumbs up for the great info you’ve got right here on this post. I’ll be coming back to your website for more soon.

  • http://www.paydayloansdirectlender.company get loans online

    I really love your website.. Pleasant colors & theme. Did you make this web site yourself? Please reply back as I’m trying to create my very own blog and would love to learn where you got this from or what the theme is called. Thanks!

  • http://www.paydayloancompany.solutions pay day loans online

    This is the right webpage for everyone who really wants to understand this topic. You know so much its almost tough to argue with you (not that I really would want to…HaHa). You definitely put a brand new spin on a topic that has been discussed for ages. Wonderful stuff, just great!