182969_bajarz-z-marakeszu_354-150x150

Odłamki prawdy

Recenzje • Luiza Stachura45 komentarze

Iluzoryczna rzeczywistość rodzi się w dobrze dobranych słowach opowieści. Zapanować nad misterną konstrukcją ze słów i snów może jedynie ten, kto jest autentycznym bajarzem, wykraczającym siłą swoich historii poza świat odbierany zmysłowo. Stworzyć kruchą przestrzeń magicznej opowieści, której nie zniszczy racjonalny głos, jest niezwykle trudno. Indyjskiemu pisarzowi w Bajarzu z Marrakeszu ta sztuka udaje się nadzwyczaj dobrze.

Kolejnego już wieczoru na placu Dżama al-Fna’ w Marrakeszu znany i ceniony bajarz Hasan wskrzesza historię o dwójce nieznajomych, którzy kilka(-naście) lat wcześniej zaginęli na krętych ulicach miasta. W strumień jego opowieści włączają się głosy rzekomych świadków: osób obecnych podczas tajemniczych zdarzeń, gdy ślad zaginął po przybyszach, a brata Hasana, Mustafę, oskarżono o ich zniknięcie. W imię prawdy (i opowieści) Hasan podejmuje się rekonstrukcji wypadków. Ale – jak przystało na bajarza – jego narracja jest tak naprawdę mityzacją rzeczywistości, dążeniem ku pięknu historii o miłości, namiętności i poświęceniu.

Głosy


Akcja rozgrywa się podczas jednego wieczoru: stopniowo bajarz odsłania sceny z własnej przeszłości, koncentruje się na odtworzeniu scen z dzieciństwa, konstruując przy tym portrety członków swojej rodziny. Całość pozornie nie jest związana z historią dwojga przybyszów, w rzeczywistości jednak kolejne głosy narracyjne stają się fragmentami większego obrazu. Odpowiedź na pytanie o to, na ile wszystkie stworzone przez narratora i jego pomocników-świadków wizerunki są autentyczne, a na ile skonstruowane na potrzeby sztuki opowieści, zależy wyłącznie od czytelnika i jego stopnia zawierzenia w słowa narratora, gdyż jest wiele sposobów relacjonowania zdarzeń (…), ale niewiele dobrych opowieści. A przecież każdy słuchacz szuka czegoś innego – przeznaczonego wyłącznie dla niego.

Analogicznie w przypadku osobowości opowiadacza, każdy narrator wytwarza własną wersję, która nadzwyczaj wiele zdradza o jego fascynacjach, pożądaniach i uczuciach, ale niekoniecznie musi być prawdziwa, wiarygodna i rzetelna. Inaczej mówiąc, z jednej strony przemilczenia często więcej mówią, niżby chciał opowiadający, z drugiej zaś – słuchacz w specyficzny i sobie tylko właściwy sposób filtruje docierające do niego słowa. Bo każdy, kto relacjonuje cokolwiek, inaczej rozkłada akcenty, zauważa (czy nadpisuje) inne elementy. Dlatego też w oczach poszczególnych świadków powstaje eklektyczny i sprzeczny portret Innego (czyli dwójki nieznajomych), ale ujawnia on niezwykle wiele o opowiadających, odsłania ich prawdziwą naturę, demaskuje marzenia.

Kolejną doskonałą ilustracją subiektywnego percypowania elementów rzeczywistości i jednocześnie różnorodnego odbioru cudzej wersji opowieści jest podejście rzekomych świadków zdarzeń do przestrzeni, w której zetknęli się z przybyszami. Dżama dla jednych będzie miejscem przywodzącym na myśl zmienną naturę kobiety, dla innych siedliskiem zła, dla kolejnych zaś – następnym przystankiem w wędrówce.

Warto zwrócić uwagę, że relacja bajarza z Marrakeszu i jego słuchaczy zbudowana została na planie występu rwai, czyli grupy zawodowych muzyków jednego z berberyjskich plemion. Znamienne, że kolejne odsłony historii posiadają odrębne tytuły: każda zmiana w obrębie opowieści (wkroczenie nowego bohatera, antycypacja czy retrospekcja) wymusza wprowadzenie tytułu, a wiele z nich związanych jest właśnie z występem rwai, którzy pamiętnej nocy, gdy zniknęli nieznajomi, wykonywali utwór o miłości i namiętności, jakże zbieżny z historią przyjezdnych.

Przeniesiona do Bajarza z Marrakeszu i nieco zmodyfikowana struktura powieści szkatułkowej – opowieści w opowieści, niekończącego się labiryntu historii – wespół z zaburzoną chronologią wydarzeń, wskazują na specyficzny moment "tu i teraz", mityczny czas oraz otwartą przestrzeń opowieści, poematu, wyobraźni. Istotna jest wyłącznie chwila mówienia i słuchania, układania oraz odbierania słów w sposób właściwy dla tej konkretnej, ulotnej i niepowtarzalnej chwili. Tym samym każda opowieść o przybyszach jest tyleż wariantem, wersją, ile inną, odrębną, autonomiczną historią; bajarz sięga po coraz to nowsze środki wyrazu, byle tylko przyciągnąć słuchacza i ofiarować mu przestrzeń zrodzoną ze snów i wyobraźni. Wtargnięcie kolejnego człowieka – potencjalnego świadka, nowego przybysza czy sceptyka – może zmodyfikować opowieść na różnych jej płaszczyznach (narracyjnej, fabularnej, czasowej) i równocześnie wytworzyć zupełnie nową historię. Innymi słowy, książka indyjskiego pisarza jest płynną, umykającą klasyfikacjom opowieścią o sile słów i snów.

Bajarz z Marrakeszu

Joydeep Roy-Bhattacharya
Bajarz z Marrakeszu
Lambook, Kraków 2013

Bajarz


Już na początku bajarz z Marrakeszu wyznaje, że jest w stanie ofiarować słuchaczowi magię wyobraźni w zamian za prawdę – czy raczej: prawdą będzie to, co historia uzna za prawdopodobne i potencjalne. Hasan neguje jedną prawdę, bo stoi ona w sprzeczności z istotą opowieści: iluzją, którą wyzwolić może jedynie mistrz słowa. Wiele określeń pojawia się na opisanie narratora-Hasana, jest on między innymi nauczycielem życia, władcą pamięci i wspomnień, ale nade wszystko mitotwórcą. Stosując szereg literackich zabiegów – retardacje, antycypacje, dygresje, zabiegi erystyczne, wprowadzenie głosów rzekomych świadków, zdradzanie tajników rzemiosła opowiadacza (element autotematyzmu i metafikcji) czy szereg asocjacji wytwarzających kolejne odsłony opowieści – bajarz z Marrakeszu odtwarza (w nieskończoność) i udoskonala, szlifuje historię, która być może w ogóle się nie zdarzyła. Innymi słowy, przyjazd nieznajomych mógł być jedynie drobiazgiem, epizodem z życia Dżama, a Hasan – wierny uczeń swojego ojca, po którym odziedziczył tytuł bajarza z Marrakeszu – wykorzystał go do skomponowania pasjonującej i wyjątkowej historii.

Nie tłumaczy to w pełni zachowania narratora. Hasan zapatrzony jest w opowieść o pięknych nieznajomych – ale tyleż autentyczną, ile właśnie mityczną, projektowaną, wiecznie tworzoną, niedokończoną, fragmentaryczną, bajeczną, pełną niedopowiedzeń. Romantyczna opowieść zaślepia i usypia jego racjonalną stronę: nie jest w stanie i nie chce poddać się rzeczowemu głosowi fakiha, który wypomina opowiadaczowi piętrzenie kłamstw. Nic zatem dziwnego, że bajarz z Marrakeszu każe odejść zarówno jemu, jak i tym, którzy wątpią w magię historii, podważają legendarną opowieść. A tymczasem – jak dodaje ironicznie kontrgłos narracyjny – warto zastanowić się spokojnie nad czynnikami, które każda rozsądna osoba bierze pod uwagę, oceniając, czy warto w daną historię uwierzyć, czy też nie. Siła historii i magia wyobraźni zdają się przejmować kontrolę nad narratorem. Poddaje się nurtowi imaginacji, zanurza w strumieniu słów, gra motywami, żongluje elementami czasoprzestrzeni, wprowadza szereg symboli (zwłaszcza snów), zaburza chronologię, zrywa z linearnością opowieści, wtrąca słuchacza w oniryczny, wyśniony świat, gdzie prawd mamy tyle, ile punktów widzenia.

Krąg bohaterów jest mocno ograniczony, ba!, zdaje się, że większość postaci – poza Hasanem – to duchy opowieści, cienie prawdziwych ludzi, zjawy przywołane tylko, by uwiarygodnić i oczarować czytelnika-słuchacza. Momentami słuchacz odnosi wrażenie, że nawet sam Hasan jest wyimaginowaną postacią, nominalnym narratorem, lalką, za którą skrywa się właściwy Opowiadacz. Z drugiej jednak strony trudno oprzeć się kuszącej myśli, że to wyłącznie Hasan, usiłując przepracować traumę, snuje historię dwójki zaginionych. Głosy rzekomych świadków będą swoistym kontrapunktem do narracji Hasana – może wytworzonym przez zbłąkany czy uśpiony marzeniami umysł bajarza? Sam jest wszakże przyjezdnym-Innym – pochodzi z małej wioski w górach, gdzie opowiadać było mu łatwiej, trzeba było tylko odróżnić słowa od towarzyszących im dźwięków – brzęczenia owadów, szmeru strumieni, szeptu wiatru – a cała reszta przychodziła sama. Historie wyłaniały się z sennych marzeń na jawie. Do Marrakeszu przybył po przeżyciu wstrząsającego wydarzenia. Dlatego też przechodzenie z opowieści w opowieść staje się dla niego formą eskapizmu. W historii o dwójce obcych kochanków wskrzesza niespełnione fascynacje.

Tropy


Joydeep Roy-Bhattacharya wprowadza w Bajarzu z Marrakeszu liczne tropy filozoficzne, artystyczne i literackie. Kieruje odbiorcę ku poszczególnym symbolom (ukrytym w snach), znakom (choćby krwawy księżyc w noc zniknięcia nieznajomych czy kamienny lew), problemom (Wschód jako miejsce pieczołowitego przechowania wartości i Zachód jako przestrzeń, gdzie sacrum przestaje odgrywać istotną rolę; nie wspominając o motywie Innego, obcego), rozrzuca ślady obecności pozornie drugoplanowych, lecz tak naprawdę kluczowych bohaterów dla zrozumienia historii (między innymi pisarzy-kuglarzy słowa). Zdaje sobie świetnie sprawę, że czasami, kiedy napotykamy rzeczy, których nie rozumiemy, postrzegamy je niezgodnie z ich właściwym znaczeniem. Wprowadza odbiorcę do labiryntu znaczeń, nie ofiarując jednoznacznego kodu do odcyfrowania zdarzeń. Inaczej mówiąc, pozwala czytelnikowi-słuchaczowi wydobyć tyle z opowieści, na ile pozwala mu wyobraźnia i pragnienie zmierzenia się ze światem iluzji. Celem samym w sobie jest prawo opowieści do snucia się i umykania. Nie istnieją łatwe i jednoznaczne rozwiązania.

Bajarz z Marrakeszu – trzecia (po Domu w Fezie i Błękitnym Manuskrypcie) książka Lambook z serii "Kolory Wschodu" – to wskrzeszenie czarodziejskiego ducha opowieści. Nie tyle przywodzi na myśl Baśnie z tysiąca i jednej nocy czy Rękopis znaleziony w Saragossie Jana Potockiego, ile… Rashōmon Akiry Kurosawy (powstały na kanwie opowiadania Ryūnosukego Akutagawy). Odłamki prawdy dryfują między wyimaginowanymi, nadpisanymi zdarzeniami, które mają uniezwyklić opowieść – stać się literaturą, inną przestrzenią, do której podążają zmęczeni i znużeni codziennością czciciele piękna i miłości, mistyki i wzniosłości. Prawda jest po stronie piękna, a nie faktów – mówi Roy-Bhattacharya. I każdy poszukujący czarującej, magicznej historii czytelnik zgodzi się z nim ponad wszelką wątpliwość. Może tylko jeden wątek dzieli nas od prawdy, a może cały zwój tkaniny, ale będziemy mogli to ocenić, tylko patrząc na cały materiał.

  • http://www.justrepairgaragedoors.co.uk download spam

    I really love your site.. Pleasant colors & theme. Did you create this amazing site yourself? Please reply back as I’m trying to create my own personal blog and would like to know where you got this from or just what the theme is named. Appreciate it!

  • http://autogramlikes.com/instagram-auto-likes.html auto likes

    Spot on with this write-up, I really think this web site needs a great deal more attention. I’ll probably be returning to read through more, thanks for the info!

  • http://www.emcbilisim.net/ be aware scam ahead

    An outstanding share! I have just forwarded this onto a colleague who had been conducting a little homework on this. And he in fact ordered me breakfast because I stumbled upon it for him… lol. So let me reword this…. Thanks for the meal!! But yeah, thanx for spending the time to talk about this matter here on your website.

  • http://masajservis.net izmir masaj

    Very good post. I will be dealing with a few of these issues as well..

  • http://mistercat.com.ua dostavka pizza kiev

    I’m impressed, I must say. Seldom do I encounter a blog that’s both educative and engaging, and let me tell you, you’ve hit the nail on the head. The problem is something too few folks are speaking intelligently about. I’m very happy I came across this during my hunt for something relating to this.

  • http://dominos.ua dostavka pizza kiev

    I like it whenever people come together and share ideas. Great blog, stick with it!

  • http://dominos.ua/ dostavka pizzi

    Everyone loves it when folks come together and share ideas. Great site, stick with it!

  • http://www.cherp.dk hurtig lån

    Your style is really unique compared to other people I have read stuff from. I appreciate you for posting when you’ve got the opportunity, Guess I will just bookmark this site.

  • http://www.bikelives.com/members/augustbottle36/activity/36323/ buy real alexa traffic

    Hi there! This post couldn’t be written any better! Reading through this article reminds me of my previous roommate! He constantly kept talking about this. I most certainly will forward this article to him. Pretty sure he’ll have a good read. Thanks for sharing!

  • http://www.sgpropertyportfolio.com sg property

    Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to more added agreeable from you! However, how could we communicate?

  • http://www.studentloanvent.com/members/velvetpolo29/activity/313/ buy cheap web traffic

    You ought to take part in a contest for one of the finest blogs on the web. I am going to highly recommend this website!

  • http://www.sgpropertyportfolio.com sg property

    I was recommended this blog by my cousin. I am not sure whether this post is written by him as nobody else know such detailed about my trouble. Youre incredible! Thanks!

  • http://www.takipcihilesi.net/ watch porn

    I seriously love your blog.. Pleasant colors & theme. Did you develop this web site yourself? Please reply back as I’m planning to create my very own website and would love to find out where you got this from or just what the theme is called. Cheers!

  • http://www.sgpropertyportfolio.com sg property

    Excellent blog here! Additionally your website loads up fast! What host are you the use of? Can I get your associate link in your host? I want my website loaded up as fast as yours lol

  • http://www.instantpaydayloans.solutions installment loan companies

    I was able to find good advice from your articles.

  • http://www.easypaydayloans.company easy loans to get

    Great information. Lucky me I found your blog by chance (stumbleupon). I have saved as a favorite for later!

  • http://www.onlinepaydayloansdirectlenders.company money lenders

    You ought to take part in a contest for one of the most useful websites on the net. I most certainly will highly recommend this website!

  • http://www.nofaxpaydayloans.company loans online for bad credit

    After looking into a few of the blog articles on your site, I really like your technique of blogging. I added it to my bookmark webpage list and will be checking back in the near future. Please visit my website too and let me know how you feel.

  • http://www.paydayloansnobankaccount.company credit loans online

    It’s nearly impossible to find educated people about this subject, however, you sound like you know what you’re talking about! Thanks

  • http://www.paydayloansdirectlender.company quick cash phone number

    Aw, this was a really nice post. Spending some time and actual effort to create a good article… but what can I say… I hesitate a whole lot and never seem to get nearly anything done.

  • http://www.fastpaydayloans.company instant loans for bad credit

    I really like reading through a post that can make men and women think. Also, thanks for allowing me to comment!

  • http://www.bestpaydayloans.company bad credit pay day loans

    Everyone loves it when folks get together and share ideas. Great site, continue the good work!

  • http://www.paydayloancompany.solutions no credit check online loans

    Great info. Lucky me I ran across your website by accident (stumbleupon). I have saved as a favorite for later!

  • http://www.newpropertyreview.com/ new property review

    Im impressed, I have to admit. Seldom do I come across a blog thats both equally educative and amusing, and let me tell you, youve hit the nail on the head. The problem is something which too few people are speaking intelligently about. Im very happy I came across this in my search for something regarding this.

  • http://www.scooterland.nl/piaggio.html become a game tester

    This website was… how do you say it? Relevant!! Finally I have found something which helped me. Cheers!

  • https://www.voordeelscooters.nl/grande-retro-scooters.html somanabolic muscle maximizer

    Very good article. I will be dealing with a few of these issues as well..

  • http://www.easypaydayloans.company max payday loan

    Howdy! This post could not be written much better! Going through this article reminds me of my previous roommate! He continually kept preaching about this. I will send this article to him. Pretty sure he’ll have a good read. I appreciate you for sharing!

  • http://www.nofaxpaydayloans.company advance cash services

    After looking into a number of the articles on your web site, I honestly like your way of writing a blog. I saved as a favorite it to my bookmark webpage list and will be checking back soon. Please check out my website too and let me know how you feel.

  • http://www.gailorwallis.com/ raleigh divorce lawyer

    This is the perfect website for anybody who hopes to find out about this topic. You know so much its almost tough to argue with you (not that I actually would want to…HaHa). You definitely put a brand new spin on a subject which has been discussed for decades. Great stuff, just wonderful!

  • http://www.aftermathcrimescenecleaners.com crime scene cleaner

    I was able to find good advice from your blog posts.

  • http://www.gailorwallis.com/ raleigh divorce lawyer

    Everyone loves it when individuals come together and share opinions. Great site, continue the good work!

  • http://www.bestpaydayloans.company direct cash lenders

    There’s certainly a lot to know about this topic. I like all the points you have made.

  • http://www.paydayloansnobankaccount.company ez money payday loans

    Hello! I simply would like to give you a huge thumbs up for your excellent information you have right here on this post. I’ll be returning to your site for more soon.

  • http://www.sgpropertyportfolio.com sg property

    I have been surfing online more than 3 hours today, yet I never found any interesting article like yours. It is pretty worth enough for me. In my view, if all webmasters and bloggers made good content as you did, the web will be a lot more useful than ever before.

  • http://www.sanderstweewielers.nl/scooters/nieuw/piaggio.html reverse phone detective review

    A fascinating discussion is worth comment. I believe that you ought to write more on this subject matter, it might not be a taboo subject but generally folks don’t discuss these subjects. To the next! Best wishes!!

  • http://www.paydayloancompany.solutions loans in minutes

    Hey there! I just would like to give you a huge thumbs up for the excellent info you have got here on this post. I’ll be coming back to your blog for more soon.

  • http://www.extremepeptides.com/blog/pt141/ Buy Bremelanotide

    I’m amazed, I must say. Seldom do I come across a blog that’s both educative and entertaining, and let me tell you, you have hit the nail on the head. The issue is something which too few people are speaking intelligently about. I am very happy that I found this during my search for something concerning this.

  • http://www.extremepeptides.com/blog/pt141/ Buy Bremelanotide

    There’s certainly a lot to learn about this topic. I really like all the points you made.

  • http://youtu.be/oASnuNpjcXU Maryland car accident attorney

    This is a topic which is close to my heart… Take care! Where are your contact details though?

  • http://www.paydayloanconsolidation.company payday loan stores near me

    Excellent article! We will be linking to this particularly great article on our website. Keep up the good writing.

  • http://www.instantpaydayloans.solutions fast money now

    Right here is the right blog for anyone who really wants to find out about this topic. You realize so much its almost tough to argue with you (not that I personally would want to…HaHa). You definitely put a fresh spin on a topic which has been discussed for decades. Excellent stuff, just wonderful!

  • http://www.sanderstweewielers.nl/Piaggio-Zip-2_1_115_3698_3989.html the magic of making up

    Good article! We will be linking to this great article on our site. Keep up the good writing.

  • http://www.shopneopia.com/ PORN

    This page definitely has all the info I wanted concerning this subject and didn’t know who to ask.

  • http://www.foodspotting.com/2113276 Las Vegas SEO consultant

    You’re so awesome! I don’t believe I’ve truly read something like this before. So nice to find another person with some genuine thoughts on this subject matter. Really.. thank you for starting this up. This website is something that is required on the internet, someone with a little originality!

  • http://www.onlinepaydayloansdirectlenders.company guaranteed approval payday loans

    That is a really good tip particularly to those new to the blogosphere. Brief but very precise information… Thanks for sharing this one. A must read article!