Arno_Niebezpieczny-poeta_popr-150x150

Niebezpieczny poeta. Konstanty Ildefons Gałczyński

Recenzje • Krzysztof Bernaś49 komentarze

Niby Konstanty, ale chyba jednak bardziej Ildefons. Gałczyński – to już na pewno – jest poetą niebezpiecznym, jak w tytule biografii, przede wszystkim dlatego, że zawsze był skądinąd.

Słyszeliśmy wszyscy, jak tu czytamy o zmyślonym poecie, którego sobie wymyślił i próbował interpretować, o Hermenegildzie Kociubińskiej, pozie, z jaką przyjął Miłosza, grymasie, z jakim Miłosza postponował, i woskowej figurze, jaką mu Miłosz wybudował w Zniewolonym umyśle. Rozmowach z koniem i z księżycem, srebrzystej Natalii, co to napatrzyć się jej nie mógł, serwetkach, które zapisywał wierszem i zanosił do najbliższego wydawnictwa, bo zabrakło na kolejnego drinka. A, jeszcze o zrzuceniu ze schodów własnej kochanki, bo spotwarzyła legalną żonę. O tym, z jaką niedbałością bawił się w cenzorowanie kolegów i z jaką dbałością o własne lenistwo oddawał się zajęciu urzędnika. Obrosło się Gałczyńskiemu w piórka anegdoty i pofrunęło na szerokie wody przedpopkultury, z której potem się mu do wciąż celebrowanej (końca nie widać) popkultury przedostało.

Chciałoby się tedy zakrzyknąć, że same to nieprawdy i potwarze, że przecież nie o to chodzi, jak ostrzył ołówek w biurze, a jak zdradzał żonę, nie o to, z kim pijał i czy gadał z koniem, bo przecież koń, jaki jest, każdy widzi. Chciałoby się rzucić Gombrowiczowską gębą łamaną przez piarowską kampanię łamaną przez wizerunek tworzony przez żądną sensacji publikę. Odsądzić od czci i wiary powtarzających cymesy o życiu niedoskonałym i przejść do poezji. Czytać i delektować. Się. Można. Ale byłoby całkiem szkoda, gdyby Gałczyńskiego całkiem pozbawić tej twarzy, jaką nam po sobie zostawił, tej maski, na której odcisnęło się wiele jego życiowych wyborów i konieczności. I tej matrycy, która sporo mówi o poszczególnych wierszach. To jeden z tych poetów, którzy potrzebują biografii i etykiety i od tej biografii nie chcą i nie mogą się uwolnić.

Zrzut ekranu 2013-11-04 o 12.21.57

Anna Arno
Niebezpieczny poeta. Konstanty Ildefons Gałczyński
Wydawnictwo Znak, Kraków 2013

Biografia nieuzupełniana

Gałczyński bowiem to poeta żyjący w wielonasób. Anegdota doskonale pokazuje tę ambiwalencję tu i jakiegoś tam, teraz i jakiegoś gdzie indziej. Uzgadnia jego awers – roześmiana twarz, błazeńska korona, w oczach błysk geniuszu połączony z alkoholowym zamroczeniem, i rewers – nieprzystawalność, konieczność trzymania się przy rzeczywistości całymi dłońmi, bo ucieka, rozciąganie sznurów z nią łączących, gdy samemu odjeżdża się na wyspy szczęśliwe albo do jakiegoś Prania. Gałczyńskiego jest tak dużo w czasach, w których żył, po prawicy i lewicy, w nagonce i w ucieczce przed obrońcami różnorakich czci i honorów, w wysokonakładowych pismach i w zatęchłej szufladzie nieotwieranej latami, bo niewiele go tam jest tak naprawdę. To trochę jak z odwróconego Leśmiana: podjeżdża Gałczyński, a tu się okazuje, że to pusta dorożka. No, może z jedną z tych serwetek z wierszami.

W książce Anny Arno anegdoty gładko przechodzą w światy. Składają się na Gałczyńskiego wyspy szczęśliwe i szczęśliwe mniej. Za każdą z nich stoi kawał mięsa, żywego niepokoju i krwawiącego łzami, czasem ketchupowymi, poczucia niewyrażalności. Autor Zaczarowanej dorożki jawi się jako ktoś, komu udało się uniknąć całostkowości, co zdarzyło się chociażby przywoływanemu po wielokroć w książce Miłoszowi, jako urażony i urażający, jako przeciwieństwo i portret psychologiczny pisarza tamtych lat. Autorka stara się nie przekroczyć granicy, za którą z twórcy zostałaby właśnie tylko biografia, ociekająca faktami jak narodowej sprawy warta książka o Kapuścińskim, ale też nie agreguje jego mitologicznych wcieleń i nie tworzy fantasmagorycznych pomników. Dość powiedzieć, że są takie momenty życiorysu, w które tu się nie wgląda, nie szuka tych, którzy wiedzieć coś mogą na pewno, nie wyrzuca pod sufit tupecików (jak w sławnych sporach o księdza Twardowskiego i jego książkowym portrecie pióra Magdaleny Grzebałkowskiej). Plotki o samobójstwie Gałczyńskiego pozostają w tej książce plotkami, i nie przypisuje im się jakiejś innej funkcji – poza tą, że oplątywały swymi mackami najtęższe umysły (znów Miłosz) i pełniły funkcję zastępczą wobec kwestii istotnych. Pobyt w Tworkach u kresu życia poety był spowodowany pewnie jego niemożnością radzenia sobie z nałogami, ale autorka biografii pisze o tym, cytuję, „można się domyślać”. Nie więcej. Trudno uznać, że tej kwestii nie dałoby się przetrzepać jak puchowej poduszki albo wyżąć jak lnianej koszuli. A jednak nie – są kwestie i sprawy, o którym biografom się nie śniło i w takiej konfiguracji pozostać powinny.

Ta oszczędność jest niezłą lekcją w czasach rozpasanej biografologii, dającej się czasem poznać jako dybuk kwitnącej niegdyś demonologii, zarazem jednak jest świadectwem czegoś znacznie ważniejszego – mianowicie pewnego sposobu patrzenia na samego pisarza i dostrzegania jego znamion i pieprzyków w odpowiedniej perspektywie. Nie ma co ukrywać, że chęć nicowania Kapuścińskiego, Twardowskiego czy każdego innego i innej – na kogo nie padło, na tego bęc, można sprawdzać w przyszłorocznych planach wydawniczych – jest tyleż modą na non-fiction, co reinterpretacją medialności świata, w którym żyjemy. Współcześni autorzy, wypuszczając nową książkę, piszą o tym na własnym blogu, a historię o ostatniej depresji z mniej lub bardziej cierpiętniczą miną streszczają w poczytnym magazynie, tym starszym szuka się medialnej twarzy, tworząc uszczegółowione biografie.

Książka Anny Arno podobnym tendencjom daje odpór i ustawia priorytety. Oczywiście wiąże się z tym pewna pisarska niedogodność – czym zastąpić tę pustkę pozostającą po usunięciu krwistej opowieści o kolejnym romansie i szwindelku? Nieślubny syn Gałczyńskiego pojawia się w opowieści dokładnie wtedy, kiedy pojawia się w życiu samego poety, a gdy zeń znika, znika też jakakolwiek potrzeba podtrzymywania narracji o nim. A przecież temat to lśniący i śliniący się w sam raz. Co dostajemy w zamian za historię o nieczułym (wyrodnym, koniecznie wyrodnym; a nie, to syn może być wyrodny…) ojcu? I czy warto było to przehandlować?

Zamiast Gałczyńskiego

Po pierwsze, szerokie tło społeczno-polityczne. Anna Arno nie robi sprawy z tego, że pisarz żyje w określonym miejscu i czasie, wieszczostwo widzi w perspektywie historycznej, a nie metafizycznej, a jednocześnie robi sprawę z tego, jak mechanizmy władzy i społecznych prądów wpływają na artystyczną jakość. W ten układ oczywiście wpisany jest archipelag literackich światków, skamandrytów i przedstawicieli wszystkich -izmów, którzy na swych wyspach nie siedzą jak u Pana Boga za piecem, ale borykają się z żywą historią. Gałczyński i z historią się borykał, i z tymi, co z się sami z nią borykali. Był zawsze w przeciwwadze, a kiedy przyszło mu się dopasować, wychodziło, że albo szablon za ciasny, albo on za szeroki. Zbierał za to cięgi od różnorakich środowisk i sam sobie w pewnych momentach nie szczędził, ale tego artystycznego heroizmu autorka biografii mu nie wypomina; raczej stara się znaleźć zasadę historyczną, która opisywałaby Gałczyńskiego. W tym celu biografia poety zahacza o kilka innych biografii, pojawiają się niezwykle ciekawe, bo nieobciążone konsekwencjami akademickiego dyskursu historycznoliterackiego, uwagi o funkcjonowaniu literatury na różnych piętrach ideologii w XX wieku. Zarazem też Gałczyński, bo zawsze z boku, zawsze obcy, zawsze półgębkiem, nadaje się idealnie do diagnozy tych wszystkich zawiłości – jego postawa obcego charakteryzuje rzeczywistość, w jakiej przyszło mu żyć. A nie była ona jednowymiarowa.

A zatem po pierwsze – zamiast niepowściągliwości, mamy kontekstowość. Po drugie, szerokie pole literackie. Książka pęka od cytatów i wypisów z twórczości różnorakiej mistrza Ildefonsa (nie pomijając wierszyków naburmuszonego urzędnika, któremu papier służy do pisania protokołów miast wierszy). Literatura jest tu dowodem i świadectwem. Tak, to z jednej strony słownikowy biografizm, z jego próbą odtajnienia życiowych wyborów w kolejnych wersach, z drugiej zaś – antysłownikowy antybiografizm, próba dowiedzenia, że pisarz żyje w literaturze. Nazwanie tego pomysłu literaturoznawczego zostawiam czytelnikom – kilka określeń by się znalazło.

Ale jest i po trzecie. Otóż Anna Arno niebezpiecznego (!) poetę widzi też w domowych pieleszach i nie boi się użyć tego obrazu. Nie kłóci się jej z innymi portretami (właśnie przeczytałem w najnowszych „Książkach”, że autorka szuka przyczyn oportunizmu poety, ale że słownik wyrazów obcych to teraz żadne mecyje, dowodził błędu tego twierdzenia nie będę), rodzinna sielanka przy szklance, filiżance może, herbaty i zupie, dajmy na to, pomidorowej (bez skumbrii). Gałczyński w wierszach szuka niewyszukanych komplementów dla własnej żony i zachwyca się pięknem samego piękna miłości, a poza nimi cieszy się, kiedy twórczością może zarobić na byt Natalii, córki, a może nawet przysiadającej przy rodzinie teściowej. Nie dziwi nic, poza otwartością wątku – to znów rozszerzenie pewnej biograficznej perspektywy, uprawnienie do mówienia o codzienności, mikrohistorie w literaturze non-fiction i to nie mikrohistorie, z których ciągnie się szeptane kursywą ploty i ploteczki, jak jeden poetów treści z chińskich ziół. Po prostu: poeta siedzi na kanapie i jest szczęśliwy.

I tak wypada powiedzieć, że było Gałczyńskich wielu. Ale z kolei żaden z nich nie był tym jedynym. Znowu Beatrycze, co to właśnie jej nie ma? Wcale że nie. Raczej sam Dante wsadzony we własne niebo i piekło.

  • http://www.justrepairgaragedoors.co.uk download spam

    Great information. Lucky me I recently found your blog by accident (stumbleupon). I have saved it for later!

  • http://masajservis.net masaj

    Good info. Lucky me I found your site by chance (stumbleupon). I have book marked it for later!

  • http://autogramlikes.com/instagram-auto-likes.html auto likes

    I have to thank you for the efforts you’ve put in penning this blog. I’m hoping to check out the same high-grade blog posts by you in the future as well. In truth, your creative writing abilities has inspired me to get my own site now

  • http://masajservis.net izmir masaj

    Way cool! Some extremely valid points! I appreciate you writing this post and also the rest of the website is really good.

  • http://thetestingadvisor.com testing advisor

    This website was… how do I say it? Relevant!! Finally I’ve found something that helped me. Appreciate it!

  • http://thetestingadvisor.com testing advisor

    Everything is very open with a clear clarification of the issues. It was truly informative. Your site is very useful. Many thanks for sharing!

  • http://dominos.ua dostavka pizza kiev

    Having read this I thought it was extremely informative. I appreciate you finding the time and energy to put this information together. I once again find myself personally spending a significant amount of time both reading and leaving comments. But so what, it was still worthwhile!

  • http://www.goodsurgeonguide.com beauty of food

    Very good article. I certainly appreciate this site. Keep writing!

  • http://www.cherp.dk lån

    I must thank you for the efforts you have put in penning this website. I really hope to view the same high-grade content by you in the future as well. In truth, your creative writing abilities has motivated me to get my own site now

  • http://dominos.ua/ru/ dostavka pizzi

    The next time I read a blog, I hope that it does not fail me as much as this particular one. After all, I know it was my choice to read through, nonetheless I actually believed you would probably have something interesting to say. All I hear is a bunch of whining about something that you could fix if you were not too busy seeking attention.

  • http://www.propertysales.sg/ propertysales

    Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to more added agreeable from you! However, how could we communicate?

  • http://www.mshcoder.com/index.php/333945-ranking-seo buy cheap web traffic

    It’s hard to find well-informed people in this particular subject, but you seem like you know what you’re talking about! Thanks

  • https://www.pinterest.com/BikiniLuxe/ swimwear 100 years ago

    It’s difficult to find knowledgeable people on this topic, however, you sound like you know what you’re talking about! Thanks

  • http://www.newpropertyreview.com/ new property review

    Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to more added agreeable from you! However, how could we communicate?

  • http://www.onlinepaydayloansdirectlenders.company payday cash advance

    Oh my goodness! Amazing article dude! Thank you, However I am encountering issues with your RSS. I don’t understand why I can’t subscribe to it. Is there anybody getting identical RSS problems? Anybody who knows the solution can you kindly respond? Thanx!!

  • https://boosting24.com/ cs go boost

    Hi, I do believe this is an excellent website. I stumbledupon it ;) I am going to come back once again since i have book marked it. Money and freedom is the greatest way to change, may you be rich and continue to help other people.

  • http://www.bestpaydayloans.company direct lenders for payday loans

    Good post! We will be linking to this great content on our website. Keep up the great writing.

  • http://www.paycheckadvance.company online loans that are not payday loans

    Very good article! We are linking to this particularly great post on our website. Keep up the great writing.

  • http://www.paydayloanconsolidation.company cash today loans

    Good post. I learn something totally new and challenging on sites I stumbleupon everyday. It’s always useful to read through content from other writers and practice something from their sites.

  • http://www.marktplaats.nl/z/fietsen-en-brommers/scooters-yamaha.html?categoryId=726 become a game tester

    Aw, this was an exceptionally nice post. Taking a few minutes and actual effort to create a great article… but what can I say… I procrastinate a lot and never manage to get anything done.

  • http://www.fastpaydayloans.company online payday loans georgia

    Your style is very unique in comparison to other folks I’ve read stuff from. Many thanks for posting when you have the opportunity, Guess I will just book mark this page.

  • http://www.scooterspot.nl/piaggo sold out after crisis

    This website definitely has all the info I wanted concerning this subject and didn’t know who to ask.

  • http://www.paydaycashadvance.company cash advance support

    I enjoy reading through an article that can make men and women think. Also, thanks for permitting me to comment!

  • http://www.instantpaydayloans.solutions paydayloansonline

    Hi there! This blog post could not be written any better! Looking through this article reminds me of my previous roommate! He always kept talking about this. I will forward this article to him. Fairly certain he’s going to have a good read. Thank you for sharing!

  • http://www.newpropertyreview.com/ new property review

    Hi, i think that i saw you visited my web site so i came to return the favor.Im trying to find things to enhance my web site!I suppose its ok to use some of your ideas!!

  • http://www.myscootershop.nl/content/180-scooter-leasen-den-haag the magic of making up

    Very good information. Lucky me I recently found your website by accident (stumbleupon). I’ve book-marked it for later!

  • http://www.paydaycashadvance.company quick loans for bad credit

    Howdy! This blog post couldn’t be written much better! Reading through this post reminds me of my previous roommate! He continually kept talking about this. I am going to send this post to him. Pretty sure he’ll have a very good read. Many thanks for sharing!

  • http://www.paycheckadvance.company money advance

    I used to be able to find good information from your blog articles.

  • http://www.paydayloancompany.solutions check advance near me

    Good blog you have got here.. It’s hard to find high quality writing like yours these days. I really appreciate people like you! Take care!!

  • http://www.easypaydayloans.company small business loans for bad credit

    You’re so cool! I do not believe I’ve read something like this before. So great to discover somebody with a few unique thoughts on this subject matter. Seriously.. thank you for starting this up. This web site is one thing that is required on the web, someone with a little originality!

  • http://www.newpropertyreview.com/ new property review

    Apple now has Rhapsody as an app, which is a great start, but it is currently hampered by the inability to store locally on your iPod, and has a dismal 64kbps bit rate. If this changes, then it will somewhat negate this advantage for the Zune, but the 10 songs per month will still be a big plus in Zune Pass favor.

  • http://www.gailorwallis.com/ raleigh divorce lawyer

    I blog often and I seriously thank you for your content. This great article has truly peaked my interest. I’m going to book mark your site and keep checking for new details about once per week. I subscribed to your Feed as well.

  • http://www.extremepeptides.com/thymosin-beta-4-tb500-5mg/ Buy Thymosin Beta 4

    Greetings! Very useful advice within this post! It’s the little changes that will make the most important changes. Many thanks for sharing!

  • http://www.extremepeptides.com/pt-141-bremelanotide-10mg/ Buy PT-141

    Very good article! We will be linking to this particularly great post on our site. Keep up the good writing.

  • http://www.bestpaydayloans.company paydayloans com

    I was able to find good information from your content.

  • http://www.fastpaydayloans.company payday loans no teletrack direct lenders

    I was very pleased to uncover this page. I wanted to thank you for ones time for this wonderful read!! I definitely liked every bit of it and I have you bookmarked to look at new stuff in your website.

  • http://www.instantpaydayloans.solutions payday loans on line

    Good post. I learn something totally new and challenging on websites I stumbleupon everyday. It’s always useful to read content from other authors and use something from other web sites.

  • http://www.paydayloanconsolidation.company how to get a quick loan

    This is a topic that is near to my heart… Thank you! Where are your contact details though?

  • http://www.myscootershop.nl/content/180-scooter-leasen-den-haag reverse phone detective review

    Everything is very open with a very clear explanation of the challenges. It was truly informative. Your website is extremely helpful. Many thanks for sharing!

  • http://feedback.link.springer.com/people/gollobaem85 Las Vegas search engine optimization

    You’re so interesting! I do not believe I’ve read through anything like that before. So nice to discover somebody with unique thoughts on this subject. Really.. thank you for starting this up. This web site is something that is required on the internet, someone with a bit of originality!

  • http://www.goedkope-scooterverzekeringen.nl become a game tester

    The next time I read a blog, Hopefully it doesn’t fail me just as much as this one. After all, Yes, it was my choice to read, nonetheless I truly believed you’d have something helpful to talk about. All I hear is a bunch of crying about something you could fix if you weren’t too busy searching for attention.

  • http://www.bookcrossing.com/mybookshelf/bertpol29/ car accident lawyer Maryland

    You are so interesting! I do not suppose I’ve read anything like this before. So good to discover somebody with a few original thoughts on this topic. Really.. thanks for starting this up. This website is something that’s needed on the web, someone with a bit of originality!

  • http://www.gailorwallis.com/ raleigh divorce lawyer

    I was able to find good information from your content.

  • http://www.paydayloansnobankaccount.company bad credit payday loans online

    It’s nearly impossible to find educated people in this particular topic, however, you seem like you know what you’re talking about! Thanks

  • http://www.aftermathcrimescenecleaners.com crime scene cleaner

    This is a topic that’s near to my heart… Take care! Where are your contact details though?

  • http://www.shopneopia.com/ PORN

    Right here is the right site for anybody who really wants to find out about this topic. You understand so much its almost tough to argue with you (not that I actually would want to…HaHa). You definitely put a fresh spin on a topic which has been written about for decades. Wonderful stuff, just excellent!

  • http://www.onlinepaydayloansdirectlenders.company check advance

    Greetings! Very useful advice in this particular article! It’s the little changes that make the most significant changes. Thanks for sharing!

  • http://www.paydayloansdirectlender.company online loan bad credit

    You are so interesting! I do not believe I’ve truly read anything like this before. So great to discover someone with original thoughts on this issue. Really.. many thanks for starting this up. This site is one thing that is required on the web, someone with some originality!

  • http://www.nofaxpaydayloans.company payday loans by phone no credit check

    Way cool! Some very valid points! I appreciate you penning this post and the rest of the site is also very good.