flagi

Co tak naprawdę oznaczają nazwy państw?

Artykuły • Dominik KwaśnikSkomentuj

Nazwami państw świata posługujemy się całkiem naturalnie. Bez głębszego zastanowienia. Słyszeliśmy je od dziecka, dlatego nie wydają nam się dziwne. Pierwsza refleksja nad ich znaczeniem pojawia się przy okazji nauki języków obcych. Dlaczego nie mówimy na Włochy „Italia”? Skąd u nas wzięli się Niemcy?

Oto próba wyjaśnienia etymologii nazw kilku europejskich państw.

Poland

Polska – chyba każdy zna pochodzenie nazwy naszego kraju, ale nie mogło go tu przecież zabraknąć. Wszyscy pamiętamy ze szkoły plemię Polan, którzy, jak to się ładnie mówi, zjednoczyli inne plemiona w organ państwowy. Kraj nazwano od owego plemienia. „Polska” to nazwa przymiotnikowa – pełna wersja wyrażenia brzmi „Polska ziemia”, a znaczy to tyle samo, co „polna ziemia” – pełna pól. Ot cała tajemnica. Polską wcześniej nazywano już kraj Polan, po ich ekspansji owe „rdzennie” polskie ziemie zaczęto określać mianem „wielkopolski”.

Austria

Austria – od Österreich, co dosłownie oznacza „marchię wschodnią”. Te ziemie były bowiem wschodnim krańcem państwa Karola Wielkiego.

Bosnia

Bośnia i Hercegowina – każdy wie, że to państwo podzielone – żyją w nim i muzułmanie, i chrześcijanie; Bośniacy, Serbowie i Chorwaci. Nie jest to jednak, jak może sugerować nazwa, podział na Bośnię z Bośniakami i Hercegowinę z Serbami. Nazwa państwa pochodzi od dwóch krain geograficzno-historycznych, na terenie których się znajduje. Większa, Bośnia ma korzenie w nazwie rzeki Bosny, a Hercegowina najpewniej powstała od słowa Herzog, „książę”.

Croatia

Chorwacja – etymologia nie jest do końca pewna. Być może nazwa pochodzi od słowa oznaczającego „pasterza”. Co ciekawe, w Polsce utrzymywała się dawniej forma Kroacja, Kroaci, kroacki. Pisownia przez Ch przyjęła się najpewniej pod wpływem rosyjskim. Warto zauważyć, że nazwa „krawat” – tak, to co się nosi pod szyją – pochodzi właśnie od Chorwatów. Chorwaccy żołnierze nosili bowiem podobną ozdobę.

France

Francja – to oczywiście „kraj Franków”, czyli germańskiego plemienia, którego nazwa pochodzi zapewne od słowa franco – wolny.

Spain

Hiszpania – zabawna nazwa. Bezpośrednio pochodzi od rzymskiej prowincji, Hispanii. A skąd takie słowo wzięli Rzymianie? Zapożyczyli fenickie określenie i-spyn-ya, które oznacza… „wyspę góralików”. Gdy Fenicjanie zamieszkali na Półwyspie Iberyjskim, z zaskoczeniem odkryli ogromną populację królików. Pomylili je jednak z innym ssakiem, znanymi im góralikami.

Netherlands

Holandia – w oryginale nazwa tego państwa to Koninkrijk der Nederlanden – "Królestwo Niderlandów", od nazwy krainy historyczno-geograficznej. Słowo Niderlandy oznacza dosłownie „niskie kraje” – od małego uczą nas przecież, że Holandia jest położona poniżej poziomu morza. Holland to z niemieckiego „lesista kraina” – to z kolei nazwa holenderskiego regionu, która w naszym języku określa cały kraj. Zupełnie jakby Polskę w jakimś języku określano „Mazowszem”.

Iceland

Islandia – kraina lodu. Ostatnia zaludniona europejska wyspa. Według opowieści, wiking Flóki Vilgerðarson, zobaczywszy wszechobecny na wyspie lód, ochrzcił ją mianem Island. Wcześniej znano ją także pod mianem Snaeland, czyli „Śnieżna kraina”.

Macedonia

Macedonia – bardzo ciekawy przypadek. Zwróciliście kiedyś uwagę na anglojęzyczną nazwę tego kraju? FYR Macedonia? Cóż to za tajemniczy skrót? Oznacza „Byłą Republikę Jugosławii”. Powinno to rodzić pytania: dlaczego? Przecież to tak, jakby np. niepodległą Litwę nazywać „Byłą Republiką Radziecką Litwą”. Cóż, sprawa jest poważna i sięga jeszcze czasów Aleksandra Macedońskiego. Otóż… obecni Macedończycy wcale nie są jego potomkami! Macedończycy to Słowianie, tacy jak ja czy Ty. Grecy zaś uważają historyczny i geograficzny region zwany Macedonią za dziedzictwo swojej kultury i nie zgadzają się, by ktoś niepowołany używał tej nazwy. Samo zaś słowo pochodzi od greckiego makedonos – „wysoki”, jest to imię mitycznego założyciela państwa.

Germany

Niemcy – tę historię również wszyscy znamy. Niemcy to oczywiście „niemi”, cudzoziemcy, z którymi nijak nie dało się porozumieć. Druga, bardziej naukowa wersja mówi, że nazwa pochodzi od plemienia Nemeti, o którym wspominał już Tacyt. Zauważmy ciekawą rzecz – w różnych językach nazwa tego kraju brzmi inaczej. Mamy angielskie Germany o nie do końca znanej etymologii (to znaczy wiadomo, że chodzi o Germanów, ale czemu tak nazwano ten lud?), francuskie Allemange, które jest kalką językową Deutschlandu i oznacza „kraj wszystkich”. Oj, pozwolę sobie na czarny humor, cóż za ironiczna nazwa…

Romania

Rumunia – pochodzi od Rzymian. Tereny Rumunii były przed wiekami częścią Imperium Rzymskiego. Pozostałością tego jest nazwa i język rumuński, który zbliżony jest do łaciny.

Hungary

Węgry – skąd ci śmiesznie mówiący Ugrofinowie znaleźli się w samym środku Europy? I dlaczego niewymawialną nazwę Magyarorszag zastąpiło w naszym języku dziwne określenie „Węgry”? W wielu językach nazwa państwa nawiązuje do plemienia Hunów – po prostu Madziarzy zasiedlili ziemie, na których kiedyś mieszkali ci słynni groźni wojownicy. Naród przejął nazwę terytorium. Polskie Węgry to przekształcone formy nazw plemion, które pierwotnie brzmiały Onogur, Ongur. Słowianie czytali to jak „(w) -ągri”.

Italy

Włochy – kolejna nietypowa w naszym języku nazwa. Polskie Włochy pochodzą od nazwy plemienia Wolków, czyli w języku germańskim  – valh. To słowo przygarnęliśmy jako określenie ludów romańskich, a z czasem ewoluowało we Włochów. Kojarzycie nazwę Wołoszczyzna? Wołochów? Te określenia Rumunów mają ten sam źródłosłów. Tak jak… Walia. Swoją drogą, to ciekawe, że nazwa celtyckiego plemienia przylgnęła do państwa z Półwyspu Apenińskiego i wyparła w naszym narzeczu poczciwą Italię…

Już niedługo kolejny odcinek, a w nim zajmiemy się Azją i Oceanią.