slowniki-icon

Słowniki nietypowe cz.2

Artykuły • Agnieszka KochańskaSkomentuj

Jeżeli jakikolwiek leksykograficzny tom ma szansę zainteresować przeciętnego ucznia, to zapewne będzie to „zakazany” słownik wulgaryzmów. Źle (bo demoralizacja!) czy dobrze (bo chociaż raz w życiu zobaczy hasła z własnej woli) – trudno ocenić jednoznacznie. Faktem jest, że takie opracowania są, a ich celem jest… No właśnie – co?

Odcinek II. Seksownie i wulgarnie

„Fakt autentyczny”. Wieczór literacki. Młody poeta czyta wiersze w kawiarni. W jednym z nich, opiewającym znajomość z pewną dziewczyną, pojawiają się „zakazane czasowniki na je i pie”.

Gdy nadszedł czas dyskusji nad twórczością prelegenta, jak myślicie, do którego utworu natychmiast uderzyły obecne na sali starsze wiekiem strażniczki z zakonu  PrzecieżPolszczyznaMaTylePięknychWyrazówPoCoKalaćJąPrzekleństwami?

Autorzy dzisiejszych słowników znajdują się w podobnej sytuacji, co wspomniany wyżej poeta. Leksykografowie zdają sobie sprawę, że wybór ich materiału wzbudzi kontrowersje. Wracając do pytania o cel powstania słowników wulgaryzmów czy seksualizmów, można odpowiedzieć: taki, jak każdego innego słownika. Czyli opisanie wybranego wycinka języka, który dotąd takiego opisu nie miał. Wcześniejsze opracowania słownikowe wulgaryzmów czy seksualizmów w polszczyźnie zawierały istotne błędy lub były zbyt pobieżne, stąd prace Grochowskiego i Lewinsona. Warto też uświadomić sobie, że „brzydkie wyrazy” nie urodziły się ze słowników i nieokrzesania ich autorów, tylko z rozmów, prasy, mediów i wszelkich komunikatów w języku polskim. Można się od wulgaryzmów odwracać i ich nie używać, ale dopóki one są, powinny zostać zarejestrowane. Tak jak każde inne wyrazy.

Garść terminów

przekleństwo – za jego pomocą mówiący może w sposób spontaniczny ujawnić swoje emocje względem czegoś lub kogoś, nie przekazując żadnej informacji.

wulgaryzm – za jego pomocą mówiący ujawnia swoje emocje względem czegoś lub kogoś, łamiąc tabu językowe.

seksualizm – wyraz lub frazeologizm określający treści dotyczące sfery seksualnej, charakterystyczny dla słownictwa odnoszącego się do spraw seksu (płci, płciowości).

Grochowski materiał czerpał z wypowiedzi użytkowników języka polskiego różnych pokoleń (a więc nie tylko „ach, tej dzisiejszej młodzieży”), z tekstów literackich i prasowych, innych słowników i polskiej literatury językoznawczej poświęconej zagadnieniu wulgaryzmów. Lewinson z kolei zastosował kryterium czasowo-nazwiskowe, od wieku XV do połowy wieku XX, a dokładnie od Reja i Kochanowskiego do Tadeusza Boya-Żeleńskiego.

Armata, banan, bar mleczy, deska, dłuto, drut, giercować, gwiazdy, korzeń, ryba, materac, strzelić gola, rurki z kremem, taksówka, zagajnik, żyleta. Używając tych wyrazów bez specjalnego kontekstu, nikt nie myśli o innym znaczeniu niż to powszechnie znane (prawda?). Kiedy jednak słowa te zostaną użyte jako eufemizmy w odniesieniu do ludzkiego ciała / zachowania, nawet bez wcześniejszej znajomości tych aluzji, uda się je zapewne rozkodować. Jeśli mimo tego nie potraficie rozpoznać, do czego się odnoszą – sprawdźcie w słownikach Grochowskiego lub Lewinsona. Podpowiedź do jednego z wyrazów znajdziecie w wierszu niżej:

Na to Wdowa z uśmiechem, pewnie cię to potka,

Zgadnieszli kędy ryba, najlepsza ze środka

Odpowiem: zgadłeś rzecze, gdy się znasz na smaku,

Będziesz ją miał na rożnie, lecz wprzód trzeba w saku,

W Kościele przed ołtarzem, a jeśliś nieukiem

Chcesz rybę jeść, trzeba wprzód dobrze robić tłukiem.

(W. Potocki, Do herbowej żart)

wulgaryzmy

Slownik-seksualizmow-polskich_Jacek-Lewinson,images_product,15,83-05-13032-0

Mamy też wersję „hard”. Jeśli czujecie się pewnie, spróbujcie odgadnąć znaczenia poniższych:

Korzeń Abrahama, akcja apetyt, baranki egipskie, wypał uczucia błogości, utracjusz, znak Q, wyknedliczkować, obiad niewarzony, trabant 606, szafa kosmiczna.

93

– tyle podhaseł ma w Słowniku polskich przekleństw i wulgaryzmów hasło „dupa”. Dla porównania, drugie miejsce zajmuje określenie męskiego narządu płciowego (chuj). Ma ich 48. Dużo? Angielskie fuck doczekało się osobnego słownika (i to polskiego autora). Sprawdźcie: The Fuctionary. Słownik wyrażeń z fuck.