Boleslaw_Prus_Polish_writer

Alfabet Bolesława Prusa

Sylwetki • Dominik Kwaśnik3 komentarze

Naleczow

Bolesław Prus, czyli Aleksander Głowacki, polski Dickens, kronikarz Warszawy. Zostawił po sobie nie tylko kilka lektur szkolnych, lecz także gros felietonów i artykułów prasowych, dzięki którym możemy lepiej poznać życie dawnej stolicy. Zapewne ten wybitny pisarz i publicysta nie miałby nic przeciwko takiemu alfabetycznemu podsumowaniu.

A – agorafobia

To lęk przed przebywaniem w miejscach publicznych. Na tę właśnie nieprzyjemną dolegliwość cierpiał Prus. Mógł śmiało mówić o sobie, że jest domatorem.

B – Białka

Bolesław Prus był powstańcem styczniowym. I to aktywnym. Walczył z Rosjanami w potyczce pod wsią Białka, został ranny i aresztowany, ale koniec końców uniknął większych konsekwencji – pozbawiono go tylko szlachectwa.

C – cmentarz Powązkowski

Grób Bolesława Prusa można znaleźć na Starych Powązkach, w kwaterze 209 rz. 1. Zaprojektowany przez Stanisława Jackowskiego grobowiec zdobi inskrypcja „Serce Serc”. Pogrzeb Prusa 22 maja 1912 roku był wielką patriotyczną manifestacją.

Boleslaw_Prus_Polish_writer

D – Do Pegaza

Tak nazywała się pierwsza publikacja Aleksandra Głowackiego. Wiersz ukazał się w Kurierze Niedzielnym w 1864. Już wtedy pisarz używał pseudonimu – niezbyt malowniczego „Jana w Oleju”.

E – Emancypantki

Jedna z najważniejszych powieści Prusa. Ukazywała się w odcinkach w latach 1890-1893. Głównym tematem – co zdradza zresztą tytuł – była emancypacja kobiet, Prus krytycznie opisywał ówczesne stosunki społeczne. Główną bohaterką jest Magdalena Brzeska, niepasująca do brudnego świata altruistka. Ponoć sam autor uważał Emancypantki za swe najlepsze dzieło. Porte parole pisarza była postać profesora Dębickiego.

Książkę zekranizowano pod tytułem Pensja pani Latter w 1982.

F – Felietony

Bolesław Prus wielkim pisarzem był, ale także wybitnym felietonistą. Najsłynniejszym cyklem jest podróżnicza seria Kuriera Warszawskiego pt. Kartki z podróży. Pisał także do szeregu innych pism, takich jak Mucha, Kolce czy Niwa, Ateneum. Teksty Prusa cechowały się doskonałym poczuciem humoru, dlatego postanowił podpisywać je pseudonimem. Nazwisko miało być zarezerwowane dla poważnych tekstów…

G – Głowacki

Czyli prawdziwe nazwisko Prusa. Rodzina Głowackich miała szlacheckie korzenie, legitymowała się herbem Prus I. Głowaccy – ojciec Antonii, matka Apolonia z synami Aleksandrem i Leonem – mieszkali w dworku Żabce na Lubelszczyźnie.

H – Hrubieszów

Kronikarz Warszawy urodził się w Hrubieszowie, 20 sierpnia 1847 roku o 23.00. Te i inne szczegóły można wyczytać z aktu urodzenia Aleksandra Głowackiego.

I – Ignacy Rzecki

Jedna z najsłynniejszych postaci stworzonych przez Bolesława Prusa. To dzięki niemu wszyscy znamy słowo „subiekt”, które w innych okolicznościach stałoby się tylko enigmatycznym archaizmem. Mieszkał na Krakowskim Przedmieściu 7 – doczekał się tam nawet swojej tablicy pamiątkowej.

J – Jan w Oleju

Pierwszy literacki pseudonim Aleksandra Głowackiego. Całe szczęście, że w kluczowym momencie postawił jednak na lepiej brzmiącego „Bolesława Prusa”.

K – Kurier Warszawski

Gazeta wydawana codziennie od 1821 do 1939 roku. Prus współpracował z redakcją „Kuriera” od 1874 roku. Publikował tam słynne serie Szkice warszawskie, Kartki z podróży czy Kronikę tygodniową.

L – Lalka

Powieść o enigmatycznym tytule jest tą najważniejszą w dorobku Bolesława Prusa. Ukazywała się w odcinkach w Kurierze Codziennym, w 1890 zamknięto ją zaś w formie książkowej. Jest literacką pocztówką Warszawy, sprawiła, że każdy choć raz w życiu zadał sobie pytanie: „Wokulski – pozytywista czy romantyk?”

Ł – Łęcka Izabela

Bohaterka Lalki, piękna arystokratka, o której miłość zabiegał (pozytywista czy romantyk?!) Wokulski. Wg niektórych teorii Izabela jest wręcz bohaterką tytułową, choć sam Prus wyjaśnił, że wziął się on z procesu sądowego o zabawkę. W filmowych adaptacjach rolę Izabeli odgrywały Beata Tyszkiewicz i Magdalena Braunek.

1865_FREY

M – Mickiewicz Adam

Bolesław Prus był przeciwny stawianiu pomnika Adamowi Mickiewiczowi. Oczywiście nie chodziło mu o zdyskredytowanie poety; w swoich felietonach postulował raczej wzniesienie „pomnika praktycznego” – jadalni, teatru czy szpitala im. Mickiewicza. Prus, jak na ironię, sam doczekał się monumentu, nieopodal zresztą tego Mickiewiczowskiego. Pisarz na pewno byłby zadowolony, że doczekał się także księgarni swojego imienia.

N – Nowele

Obok powieści i publicystyki, trzecia specjalizacja Prusa. Do dzieł, które zna każdy polski uczeń, należą: Antek, Katarynka czy Kamizelka oraz, dziwnie wyróżniające się z tego grona, Z legend dawnego Egiptu.

O – Oktawia Trembińska

Żona Bolesława Prusa. Pobrali się 14 stycznia 1875 roku w Lublinie. Aleksander poznał Oktawię, gdy uczył się w lubelskim gimnazjum. Miał wtedy 18 lat. Oktawia była jego daleką kuzynką ze strony matki.

P – Prus

Skąd ten pseudonim artystyczny? Otóż rodzina Głowackich legitymowała się herbem Prus I, nadanym ponoć przez Bolesława Śmiałego książętom pruskim, którzy osiedli w Polsce i przyjęli chrześcijaństwo. Co ciekawe, tego samego herbu był… Eligiusz Niewiadomski, zabójca prezydenta Narutowicza.

R – Rower

Bolesław Prus propagował zdrowy tryb życia, w tym jazdę na rowerze. Jazdy uczył się w, a jakże, Nałęczowie. Wkrótce został członkiem Warszawskiego Towarzystwa Cyklistów, elitarnej grupy założonej w 1886 roku.

S – Szkoła Główna Warszawska

Uczelnia działająca w Warszawie w latach 1862-1869. Prus planował studia w Petersburgu, finanse nie pozwoliły mu jednak spełnić tych marzeń. W warszawskiej szkole uczył się na… Wydziale Matematyczno-Fizycznym.

Ś – Ślimaki

Bohaterowie Placówki, książki Prusa wydanej w 1886 roku. Głównym tematem powieści było życie chłopów, których to reprezentowała w powieści właśnie rodzina Ślimaków: Józef, Jagna, Stasiek i Jędrek.

T – Tygodnik Ilustrowany

Warszawskie pismo wydawane od 1859 roku aż do wybuchu II wojny. To na jego łamach ukazywał się w odcinkach Faraon. Z pismem współpracowali także m.in. Henryk Sienkiewicz i Eliza Orzeszkowa.

U – Uzdrowisko Nałęczów

Można zaryzykować stwierdzenie, że Nałęczów to drugi dom Bolesława Prusa. Pierwszy raz pojechał tam w 1882 roku i tak zachwycił się uzdrowiskowym miasteczkiem, że regularnie odwiedzał je aż do śmierci. Obecnie w Nałęczowie można zwiedzić muzeum pisarza i przysiąść się do Prusa na parkowej ławeczce.

Tygodnik_Ilustrowany

W – Warszawa

Prus to kronikarz Warszawy – nie chodzi tylko o Lalkę, ale przede wszystkim o publicystykę. Setki felietonów i artykułów publikowanych w szeregu warszawskich gazet – Kurierze Warszawskim, Tygodniku Ilustrowanym, Kurierze Codziennym i innych, pozwalają dziś poznać lepiej tamto miasto. Szkice warszawskie czy Kronika tygodniowa stały się bezcennym historycznym źródłem. A o tym, jak ważny jest Prus dla Warszawy, niech świadczy nie tyle to, że doczekał się pomnika, a fakt, że tablicami upamiętnione są fikcyjne postaci z jego książek.

Z – Zaćmienie słońca

W twórczości Bolesława Prusa na pewno zaskakuje Faraon – powieść umiejscowiona w czasach starożytnego Egiptu. Opowiada o młodym faraonie Ramzesie, którego do władzy dopuścić nie chcą kapłani. Do manipulacji ludem wykorzystują m.in. swoją wiedzę astronomiczną. Wiedząc, że nadchodzi zaćmienie słońca, mogą wmówić, że to boska kara… Dokonana przez Jerzego Kawalerowicza ekranizacja Faraona była nominowana do Oscara.

Ż – Żeromski

Bolesław Prus przyjaźnił się ze Stefanem Żeromskim. Poznali się w Nałęczowie. Prus był świadkiem na ślubie Żeromskiego, a żona autora Przedwiośnia, Oktawia, miała być pierwowzorem Madzi Brzeskiej z Emancypantek.