Tadeusz – autor tomiku poezji Czas który minął

Autorem tomiku poezji „Czas, który minął”, wydanego w 1936 roku, był Tadeusz Hollender (1910–1943) – poeta, satyryk, tłumacz, publicysta i reporter. Jego debiut literacki szybko został przerwany przez wojnę. Hollender zginął 31 maja 1943 roku, rozstrzelany przez gestapo w ruinach warszawskiego getta.

Kim był Tadeusz Hollender?

Tadeusz Hollender urodził się 30 maja 1910 roku w Leżajsku. Studiował we Lwowie, najpierw prawo, a później polonistykę na Uniwersytecie Jana Kazimierza. Jako poeta zadebiutował w 1929 roku wierszem „Święty Mikołaj”, opublikowanym na łamach „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”.

W latach trzydziestych należał do aktywnych uczestników życia literackiego Lwowa. Współtworzył i redagował miesięcznik „Sygnały”, współpracował także z satyrycznymi „Szpilkami” oraz czasopismami „Skamander”, „Kamena” i „Lewar”. Jego twórczość obejmowała nie tylko poezję. Hollender pisał satyry, reportaże i prozę, a także tłumaczył literaturę.

Tom „Czas, który minął i inne wiersze” ukazał się w 1936 roku jako jego pierwsza książka. Rok później poeta przeniósł się do Warszawy, gdzie pracował redakcyjnie i publikował między innymi w „Głosie Powszechnym”. Podróżował również po Palestynie, Rumunii, Grecji i Turcji, skąd przesyłał do kraju reportaże.

Najważniejsze fakty dotyczące jego życia i dorobku przedstawiają się następująco:

• 1910–1943 – lata życia Tadeusza Hollendra.
• 1929 – debiut poetycki na łamach „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”.
• 1936 – publikacja debiutanckiego tomu „Czas, który minął i inne wiersze”.
• 1938 – wydanie tomu „Ludzie i pomniki” oraz powieści satyrycznej „Polska bez Żydów”.
• 1941–1943 – działalność konspiracyjna w Warszawie, między innymi w ramach Akcji N i Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej.
• 31 maja 1943 – śmierć po aresztowaniu przez gestapo i osadzeniu na Pawiaku.

Wojenne losy poety

Po wybuchu II wojny światowej Hollender znalazł się we Lwowie, a w 1941 roku wrócił do Warszawy. Włączył się tam w działalność konspiracyjną. Redagował podziemne ulotki, broszury i książki, a także publikował pod pseudonimem Tomasz Wiatraczny. Jego teksty były częścią działań propagandowych skierowanych przeciwko okupantowi.

Hollender tworzył również satyry i fraszki, które krążyły po okupowanej Warszawie. Humor był dla niego narzędziem komentowania rzeczywistości i sprzeciwu wobec niemieckiej przemocy. W maju 1943 roku, wskutek donosu, został aresztowany przez gestapo i osadzony na Pawiaku. 31 maja rozstrzelano go w ruinach warszawskiego getta. Zginął dzień po swoich trzydziestych trzecich urodzinach.

Dlaczego twórczość Hollendra jest dziś przypominana?

Przez wiele lat Tadeusz Hollender pozostawał poetą mało obecnym w świadomości czytelników. Jego dorobek obejmuje jednak różne formy literackie: od liryki i satyry po reportaż oraz powieść. Obok „Czasu, który minął” do ważnych książek należą „Ludzie i pomniki” i „Polska bez Żydów”. W czasie okupacji ukazały się także konspiracyjnie między innymi „Wizje przyszłości” oraz „Satyry i fraszki”.

Twórczość poety zaczęła wracać do obiegu dzięki nowym wydaniom. W 2022 roku Państwowy Instytut Wydawniczy opublikował „Wiersze zebrane”, a Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” wydał „Wiersze wybrane” w serii „Biblioteka Zapomnianych Poetów”. Reedycje pozwalają spojrzeć na Hollendra nie tylko jako na autora wojenną biografią naznaczonego, lecz także jako na wszechstronnego pisarza o wyraźnym talencie satyrycznym i reporterskim.