Howard Phillips Lovecraft. Cień z Providence

Howard Phil­lips Lovecraft: jeden z naj­waż­niej­szych pisarzy grozy XX wieku. 20 sierp­nia obchodziliśmy 120 rocz­nicę jego urodzin. Setki miłośników pisarza umówiło się na Facebooku, że w tym dniu ustawią sobie na awatar Cthulhu: sztan­darową postać lovecraftow­skiej mitologii. To naj­lep­szy dowód, że dorobek Lovecrafta stanowi obiekt kultu i nie­wy­czer­palne źródło inspiracji dla innych artystów po dziś dzień. To rów­nież doskonała okazja, by przed­stawić syl­wetkę cienia z Providence. Czytaj dalej

Niedokończone dzieło Charlesa Dickensa

.

Char­les Dic­kens był pisarzem-zjawiskiem. Ów naj­popular­niej­szy literat swoich czasów dzisiaj z pew­no­ścią byłby bohaterem pierw­szych stron gazet – już wów­czas prasa roz­pisywała się o roz­padzie jego mał­żeń­stwa. O uwiel­bieniu dlań czytel­ników świad­czą choćby tłumy na amerykań­skich tour­née: sale, w których autor przed­stawiał odczyty swoich dzieł pękały w szwach. Wiel­kość Dic­kensa budowały także nie­codzienne historie – gdy w Stanach ratował tonące zwierzęta czy ludzi pod­czas wypadku kolejowego, by na koniec ryzykować życie dla ocalenia swojego rękopisu. Z pew­no­ścią Dic­kens był postacią nie­tuzin­kową, a twór­czość jego – wybitna.

Urodzony 7 lutego 1812 roku w Land­port pisarz nie miał łatwego życia. Jego ojciec został wtrącony do więzienia za długi, co prze­rwało edukację młodego Dic­kensa i zmusiło go do pracy w fabryce pasty do butów. Wkrótce pod­jął zawód stenotypisty w sądzie, następ­nie stał się urzęd­nikiem sądowym. Dzięki swoim komen­tarzom, szkicom literac­kim publikowanym w czasopismach (Szkice Boza) zdobył znajomo­ści z wydaw­nic­twami, co doprowadziło do wydania pierw­szej powie­ści w odcin­kach – słyn­nego Klubu Pic­kwicka (1836–37).

W tym samym czasie ożenił się z Catherine Hogarth i pod­jął pracę nad Oliverem Twistem. Następ­nie ukazały się Życie i przy­gody Nicholasa Nic­kleby (1838–39, w pewien spo­sób autobiograficzne), Magazyn osobliwo­ści (1840–41) i Bar­naba Rudge (1840). Sława Dic­kensa sięgała poza ocean. Na fali popular­no­ści odbył on dwa wyjazdy do Stanów Zjed­noczonych w latach 1842 i 1868 (na prośbę amerykań­skiego wydawcy Jamesa Fieldsa). Odwiedził także Włochy; podróże skut­kowały tematycz­nymi książ­kami: Zarysy Ameryki i Obrazki z Włoch. Następ­nymi sław­nymi dziełami były: Opowieść wigilijna z 1843 roku i David Coper­field (1849–50). Redagował także własne czasopisma, w których w póź­niej­szych latach ukazywały się między innymi Mała Doritt czy Opowieść o dwóch miastach. W połowie lat 50. Dic­kens osiadł w Rochester. Wkrótce też roz­stał się z żoną, o czym roz­pisywały się ówczesne gazety. Jego związek z nową kobietą, Ellen Ter­nar, nie pasował do wizerunku wzoru, jakim cieszył się pisarz.

9 czerwca 1865 roku miało miej­sce tragiczne wydarzenie – wypadek kolejowy w Staplehurst. Dic­kens stał się bohaterem, ratował bowiem ludzi i pomagał ran­nym, ale ta katastrofa (zmarło dziesięć osób) wywarła piętno na pisarzu. Od tego czasu myślał o śmierci, nie­po­koił się pod­czas podróży, spo­dziewał kolej­nego wypadku… Zadziwiającym zbiegiem okolicz­no­ści jest to, że popularny Boz nie­szczęśliwie zmarł na skutek wylewu dokład­nie w piątą rocz­nicę tam­tych wydarzeń. Jego ostatni utwór, Tajem­nica Edwina Drooda, pozostał tym samym niedokończony…

Czytaj dalej

Terry Pratchett. Twórca światów

Gdzieś, pośród mroź­nych, nie­prze­bytych i –  dla więk­szo­ści ludzi –  absolut­nie niein­teresujących prze­strzeni kosmicz­nych, pomiędzy gwiaz­dami i mgławicami… płynie żółw. Żółw, wbrew wszel­kim założeniom logiki oraz zoo­logii, utrzymuje na swej skorupie cztery gigan­tyczne słonie. Ich grzbiety natomiast służą za pod­stawę okrągłego, płaskiego świata, otoczonego wodospadem spływającym z krawędzi Oceanu Krań­cowego. Jest to świat Dysku, miej­sce prze­peł­nione magią, walką i… humorem.

Losem i życiem zamiesz­kujących ten świat ras igrają bogowie z Corli Celesti, cen­tral­nej iglicy miesz­czącej się na Osi. Nie są oni jed­nak tymi, którzy według obowiązującej mitologii stworzyli Dysk. Całe to nie­codzienne uniwer­sum, powstało z woli istoty star­szej i potęż­niej­szej: Stwórcy. No dobrze, ale kto w takim razie dał życie jemu? – spytają fani dys­put filozoficz­nych? Odpowiedź zawiera się w nazwisku jed­nego  człowieka – Terry’ego Pratchetta.

Czytaj dalej

Druga twarz Johna Lennona (cz. 2)

(Ominąłeś część pierw­szą? Czytaj tutaj)

Jak każdy inny artysta Len­non zaczynał od rzeczy banal­nych. Z czasem doj­rzewał, stawał się coraz lep­szy i odważ­niej­szy w tym, co robi. Nie ulega wąt­pliwo­ści, że utworem I’m a Loser jako pierw­szy z zespołu zaznaczył swoją artystyczną odręb­ność. Czarny koń albumu Beatles For Sale prze­tarł szlak i otworzył nowy wymiar twór­czo­ści muzyka. Od tego momentu na dwóch następ­nych płytach zespołu (Help i Rub­ber Soul) znakiem roz­poznaw­czym Johna staną się szczere, głębokie i reflek­syjne teksty.

Pierw­szy etap twór­czo­ści Len­nona, w których opisywał m.in.: listy młodych ludzi wyznających sobie miłość (P.S I Love You), radość wynikającą ze wspól­nego tańca (I’m Happy Just To Dance With You) czy wyczekiwanie na ukochaną, która właśnie wraca do domu (It Won’t Be Long) zostaje definityw­nie zamknięty. Od tego momentu słowo „love” (z małymi wyjąt­kami) staje się w twór­czo­ści Beatlesów jedynie suplemen­tem a nie główną dominantą kompozycji.

Czytaj dalej

Druga twarz Johna Lennona (cz. 1)

O The Beatles napisano dosłow­nie wszystko. Prak­tycz­nie nie­moż­liwe jest zliczenie książek, artykułów, recen­zji płytowych, tomów, opisujących historię zespołu, czy ogrom­nych encyklopedii w cało­ści poświęconych legen­dar­nej Czwórce z Liver­poolu. Skąd więc pomysł na tekst dotyczący twór­czo­ści Johna Len­nona? Postanowiłem ująć temat z innej perspektywy.

Jako fan Beatlesów zapoznałem się z kom­pletną dys­kografią zespołu, zebrałem wszyst­kie ist­niejące nagrania audio i video (nawet takie, które krążyły tylko w obiegu kolek­cjoner­skim), prze­czytałem ponad sto książek, artykułów, esejów i wywiadów z muzykami, a także z ludźmi z ich otoczenia. Prak­tycz­nie wszyst­kie publikacje dotyczyły historii zespołu i wpływu, jaki liver­pool­czycy mieli na kul­turę światową. Przede wszyst­kim głów­nym tematem tych prac była ich muzyka. Postaram się więc przy­bliżyć syl­wetkę lidera The Beatles w inny spo­sób. Charyzmatyczny wokalista, aktywista spo­łeczny, gitarzysta, jeden z naj­bar­dziej znanych kom­pozytorów muzyki roz­ryw­kowej XX wieku. Tak zwykło się mawiać o Len­nonie. Uważam jed­nak, że to właśnie jego poetyc­kie tek­sty, które tworzył przez prawie 40 lat swojego życia, pozwoliły mi bliżej poznać osobowość tego kon­tro­wer­syj­nego i nie­po­kor­nego artysty.

(.…) Od zawsze byłem bun­tow­nikiem, ale pragnę być też uwiel­biany i akcep­towany przez całe spo­łeczeń­stwo, i nie być tym dur­nym lunatykiem, poetą i muzykiem. Nie mogę jed­nak być kimś, kim nie jestem (…)

Czytaj dalej

Jarosław Iwaszkiewicz, Dzienniki 1956–1963

„I tak, miesiąc za miesiącem, rok po roku, żył, pisał, podróżował, trwał Jarosław Iwasz­kiewicz – w złudzie nie­zmien­no­ści, roz­darty między urodą i okrucień­stwem świata, między samo­wiedzą peł­nych i prze­kleń­stwem pustych dłoni, w braku wiary wobec sztuki, a także w ogrom­nym wysiłku, jakby sensy sztuki nie mogły być nigdzie pod­ważone i zdetronizowane.”

Jarosław Iwasz­kiewicz może się kojarzyć przede wszyst­kim z opowiadaniami Ikar, Panny z Wilka i Brzezina, z grupą Skaman­drytów oraz domniemaniach o orien­tacji seksualnej.

Drugi tom Dzien­ników Jarosława Iwasz­kiewicza z lat 1956–63 obej­muje czas, kiedy pisarz był już w sile wieku, miał ugrun­towaną pozycję spo­łeczną, znano go w roż­nych środowiskach. Dzięki Dzien­nikom można poznać jego praw­dziwą naturę: prze­myślenia, odczucia, a nie roz­patrywać go jedynie przez pryzmat twór­czo­ści i tego, co literaturoznawcy o nim napisali.

Iwasz­kiewicz naprawdę miał na imię Leon,

dopiero na drugie Jarosław, jed­nak pod tym imieniem jest znany. Urodził się 20.02.1894 roku w Kal­niku na Ukrainie. Był wszech­stron­nie wykształ­conym poetą, dramatur­giem, eseistą i tłumaczem. Skoń­czył studia praw­nicze i muzyczne. Pierw­sze utwory tworzył w języku pol­skim i rosyj­skim, a debiut przy­padł na dziewięt­nasty rok jego życia na łamach kijow­skiego pisma „Pióro”.

Ponadto był związany z występami artystycz­nymi w kawiarni „Pod Pikadorem”, a także należał do grupy poetyc­kiej Skaman­der. Prócz zamiłowań artystycz­nych, interesował się też polityką, m.in. peł­nił funk­cję sekretarza mar­szałka sejmu Macieja Rataja, był posłem na Sejm PRL. Cały czas współ­pracował z prasą literacką i codzienną. Nie zapominał o pracy literac­kiej jako redak­tor wielu pism, w tym „Twór­czo­ści”, a także prezesował Związ­kowi Literatów Pol­skich. Z racji peł­nionych funk­cji bar­dzo dużo podróżował po Europie.

Ożenił się z córką znanego prze­mysłowca, Anną, z którą w latach II wojny światowej prowadził dom otwarty dla artystów i pomagał w organizacji pomocy dla twór­ców kul­tury. Od 1928 r. miesz­kał w Pod­kowie Leśnej w domu zwanym Stawiskiem, gdzie obec­nie mie­ści się muzeum Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów.

Czytaj dalej

Swój obcy

Drago Jančar to urodzony 13 kwiet­nia 1948 r. w Mariborze pisarz i eseista słoweń­ski. Pierw­sza z jego książek prze­tłumaczonych na język pol­ski, Galer­nik, ukazała się w naszym kraju w 1988 roku. Od tam­tego czasu wydano rów­nież dwa zbiory jego esejów (Terra incognita i Eseje) i dwa tomy opowiadań (Drwiące żądze i Spoj­rzenie anioła). Żałośnie mała popular­ność i dostęp­ność prozy Jan­cara doprawdy zasługuje na ubolewanie.

Czytaj dalej

Oto sir Arthur Conan Doyle

Postać Sher­locka Hol­mesa zna cały świat. Słynny detek­tyw, palący fajkę i ubrany w czapeczkę o dwóch dasz­kach od dawna jest ikoną popkul­tury. Warto jed­nak przyj­rzeć się osobie, która powołała mistrza deduk­cji do życia.

Czytaj dalej